Het portret van Conrad Busken Huet (vervaardigd door Petrus Johannes Arendzen), met handtekening, en het artikel uit 1890 over hem in Het Vaderland.
Van Conrad Busken Huet (1826-1886) las ik jaren geleden al iets over Willem Sluiter, met enige verwondering over de mildheid van de criticus die zo’n afkeer had van dichtende dominees, maar aan nadere bestudering kwam ik niet toe. Recent concludeerde ik dat hij over Sluiter eerder zoet dan zuur was.
Enige tijd geleden deed dr. G.R.W. Dibbets onderzoek naar het gebruik van melodieën uit bundels van Willem Sluiter door Joannes Vollenhove in diens liederenbundels[1]. ( Klik op volgende titel om artikel te lezen: Geert Dibbets - Sluiter en de zangwijzen van Vollenhove.docx). Mij is gevraagd om enkele opmerkingen hierbij te plaatsen.
In verschillende edities van de Geldersche Volks-almanak staan stukken over en werk van Willem Sluiter.
In Geldersche Volks-almanakken verschenen in de jaren dertig en veertig van de 19e eeuw enkele artikelen over Willem Sluiter en werd ook niet eerder uitgegeven werk van hem afgedrukt. Waar zou dat toen (en nu ook vaak nog) onbekende werk vandaan zijn gekomen? In jaargang 1841 blijkt in een verhaal van een onbekende auteur, wellicht een nazaat, een tip van de sluier te zijn opgelicht.
Dr. C. Tazelaar met de voorkant van het blad waarin hij een serie artikelen over Willem Sluiter schreef.
Eibergsche Sang-Lust[1] is de meest karakteristieke bundel van Willem Sluiter, volgens de literair geprezen dr. C. Tazelaar (1891-1953) in 1931 in een serie artikelen in het blad Op den Uitkijk[2], met als titel Willem Sluyter van Eibergen; Een 17e eeuwsch volksdichter. Niemand heeft deze bundel er zo uitgelicht, op basis van argumenten, als hij. “De belangrijkste van Sluyters dicht-verzamelingen is hij niet, maar wel is hij de meest directe vervulling van ’s dichters ideaal”, schreef hij. Dit maakt het aantrekkelijk verder in te gaan op Tazelaar en zijn artikelen.
Willem Sluiter, werd gedacht, had zijn geliefde lijfspreuk Heer, sus lust my u will te danken aan het lofdicht van vriend en collega-dominee Magnus Umbgrove in Psalmen, Lof-Sangen, ende Geestelike Liedekens uit 1661. Hierin stond het met de titel erboven. De kans is groot dat Sluiter het zelf heeft bedacht.
Willem Sluiter schreef en gebruikte naar de mode van zijn tijd graag anagrammen, een spel met letters en woorden dat ook letterkeer wordt genoemd. Al waren, zoals op deze site is te lezen, Onderbelichte anagrammen voor Sluiter meer dan spel. Mede wellicht door die serieuze houding is hij er een paar eeuwen populair mee gebleven. Meer waarschijnlijk dan welke dichter ook.
Links het portret van E.M. Post dat ter gelegenheid van de Reinhart-uitgave (1791-1792) werd gegraveerd door Reinier Vinkeles naar een tekening van I. van 't Hoff. Rechts een bekende prent van Jan Luyken in het werk van Willem Sluiter.
De Achterhoekse schrijver H.W. Heuvel, in wie Willem Sluiters werk poëzie wekte en die over deze dichter in 1919 een boekje schreef, bracht me op het spoor van de schrijfster en dichteres Elisabeth Maria Post (1755-1812). Zij schreef in haar eerste boek over “de brave vader SLUITER, die ik in mijn jonger jaren placht te lezen”. [1]
Garmt Stuiveling in 1980 en zijn bloemlezing Variaties uit 1939, waarin ook regels van Willem Sluiter staan.
Het leeuwerikslied van Willem Sluiter heeft hem in het midden van de vorige eeuw herwaardering gebracht als dichter. Bloemlezingen met zijn lied Op het singen van den leeuw’rik uit de jaren hiervoor vormden al een signaal. Zo nam de uit een socialistisch gezin afkomstige en buitenkerkelijk[1] opgegroeide dr. Garmt Stuiveling (1907-1985) alle tien verzen van Sluiters lied in 1939 op in een bloemlezing.
Voorkanten eerste en latere druk van het katholiek werkje waaraan Willem Sluiter teksten ontleende voor zijn liederen, gevonden via Google Books.
In de dichtregels van Willem Sluiter klinkt ook werk door van anderen, waarvan een klein deel zelfs zonder bronvermelding compleet is overgenomen. Dit leverde hem waardering op voor de geest van de Moderne Devotie die werd bespeurd, maar ook kritiek. Interessanter wellicht en amper opgemerkt is dat hem ook een katholiek werkje inspireerde, een vertaling door priester Anthonius van Hemert. Hij nam er woorden uit over.
Via de site Delpher gevonden bloemlezing van Gabriël Smit met het Sluitergedicht.
Hoe bekend en gewaardeerd het werk van Willem Sluiter in de vorige eeuw was aan rooms-katholieke zijde, leert een in 1938 verschenen bloemlezing van Gabriël Smit. Onder de titel Gedichten door het kerkelijk jaar bundelde hij poëzie, van oude(re) dichters en tijdgenoten. Bedoeld voor de “leden onzer jeugdbeweging”. Begripsinhoud, mate van verstaanbaarheid en lengte bepaalden mede de selectie. Veel meer vertelt zijn toelichting niet.
Weekblad De Boerderij (collage hierboven) drukte midden jaren vijftig ook dichtregels af van Willem Sluiter, uit zijn leeuwerikslied en uit een in 1687 van hem verschenen gezang, waarvan het eerste vers rechts is afgebeeld.
Het werk van dichter Willem Sluiter was tot in de jaren zestig van de vorige eeuw nog populairder dan lang werd gedacht. Via internet komt dit steeds sterker aan het licht. Dit roept om uitgebreid nieuw onderzoek, ook in vergelijking met andere dichters. Meer studie waard zijn ook de vragen: wat hield en houdt Sluiter zo lang aantrekkelijk voor burgers, boeren, arbeiders, natuurliefhebbers en kerkmensen, in hoeverre en waardoor nam de belangstelling af?