Enige tijd geleden deed dr. G.R.W. Dibbets onderzoek naar het gebruik van melodieën uit bundels van Willem Sluiter door Joannes Vollenhove in diens liederenbundels[1]. ( Klik op volgende titel om artikel te lezen: Geert Dibbets - Sluiter en de zangwijzen van Vollenhove.docx). Mij is gevraagd om enkele opmerkingen hierbij te plaatsen.

In verschillende edities van de Geldersche Volks-almanak staan stukken over en werk van Willem Sluiter.

In Geldersche Volks-almanakken verschenen in de jaren dertig en veertig van de 19^e eeuw enkele artikelen over Willem Sluiter en werd ook niet eerder uitgegeven werk van hem afgedrukt. Waar zou dat toen (en nu ook vaak nog) onbekende werk vandaan zijn gekomen? In jaargang 1841 blijkt in een verhaal van een onbekende auteur, wellicht een nazaat, een tip van de sluier te zijn opgelicht.

Dr. C. Tazelaar met de voorkant van het blad waarin hij een serie artikelen over Willem Sluiter schreef.

Eibergsche Sang-Lust[1] is de meest karakteristieke bundel van Willem Sluiter, volgens de literair geprezen dr. C. Tazelaar (1891-1953) in 1931 in een serie artikelen in het blad Op den Uitkijk[2], met als titel Willem Sluyter van Eibergen; Een 17^e eeuwsch volksdichter. Niemand heeft deze bundel er zo uitgelicht, op basis van argumenten, als hij. “De belangrijkste van Sluyters dicht-verzamelingen is hij niet, maar wel is hij de meest directe vervulling van ’s dichters ideaal”, schreef hij. Dit maakt het aantrekkelijk verder in te gaan op Tazelaar en zijn artikelen.

Willem Sluiter, werd gedacht, had zijn geliefde lijfspreuk Heer, sus lust my u will te danken aan het lofdicht van vriend en collega-dominee Magnus Umbgrove in Psalmen, Lof-Sangen, ende Geestelike Liedekens uit 1661. Hierin stond het met de titel erboven. De kans is groot dat Sluiter het zelf heeft bedacht.

Willem Sluiter schreef en gebruikte naar de mode van zijn tijd graag anagrammen, een spel met letters en woorden dat ook letterkeer wordt genoemd. Al waren, zoals op deze site is te lezen, Onderbelichte anagrammen voor Sluiter meer dan spel. Mede wellicht door die serieuze houding is hij er een paar eeuwen populair mee gebleven. Meer waarschijnlijk dan welke dichter ook.

Detail van familieportret door schilder Pieter van Anraadt, waarin hij zijn zelfportret verwerkte.

De bekendheid van dichter Willem Sluiter is mede te danken aan zijn portret door Pieter van Anraadt (soms geschreven met ae). Dit maakt het interessant iets meer te weten over deze schilder. In een groot tafereel blijkt hij een zelfportret te hebben verstopt, met rode muts op het hoofd en penselen in de hand. Over hem is geschreven, dat hij bewondering had voor dichtkunst. Helaas is niet bekend wanneer en waarom hij Sluiter en diens zus Maria schilderde. Er zijn meer interessante zaken en vragen.

Garmt Stuiveling in 1980 en zijn bloemlezing Variaties uit 1939, waarin ook regels van Willem Sluiter staan.

Het leeuwerikslied van Willem Sluiter heeft hem in het midden van de vorige eeuw herwaardering gebracht als dichter. Bloemlezingen met zijn lied Op het singen van den leeuw’rik uit de jaren hiervoor vormden al een signaal. Zo nam de uit een socialistisch gezin afkomstige en buitenkerkelijk[1] opgegroeide dr. Garmt Stuiveling (1907-1985) alle tien verzen van Sluiters lied in 1939 op in een bloemlezing.

Voorkanten eerste en latere druk van het katholiek werkje waaraan Willem Sluiter teksten ontleende voor zijn liederen, gevonden via Google Books.

In de dichtregels van Willem Sluiter klinkt ook werk door van anderen, waarvan een klein deel zelfs zonder bronvermelding compleet is overgenomen. Dit leverde hem waardering op voor de geest van de Moderne Devotie die werd bespeurd, maar ook kritiek. Interessanter wellicht en amper opgemerkt is dat hem ook een katholiek werkje inspireerde, een vertaling door priester Anthonius van Hemert. Hij nam er woorden uit over.

Via de site Delpher gevonden bloemlezing van Gabriël Smit met het Sluitergedicht.

Hoe bekend en gewaardeerd het werk van Willem Sluiter in de vorige eeuw was aan rooms-katholieke zijde, leert een in 1938 verschenen bloemlezing van Gabriël Smit. Onder de titel Gedichten door het kerkelijk jaar bundelde hij poëzie, van oude(re) dichters en tijdgenoten. Bedoeld voor de “leden onzer jeugdbeweging”. Begripsinhoud, mate van verstaanbaarheid en lengte bepaalden mede de selectie. Veel meer vertelt zijn toelichting niet.

Weekblad De Boerderij (collage hierboven) drukte midden jaren vijftig ook dichtregels af van Willem Sluiter, uit zijn leeuwerikslied en uit een in 1687 van hem verschenen gezang, waarvan het eerste vers rechts is afgebeeld.

Het werk van dichter Willem Sluiter was tot in de jaren zestig van de vorige eeuw nog populairder dan lang werd gedacht. Via internet komt dit steeds sterker aan het licht. Dit roept om uitgebreid nieuw onderzoek, ook in vergelijking met andere dichters. Meer studie waard zijn ook de vragen: wat hield en houdt Sluiter zo lang aantrekkelijk voor burgers, boeren, arbeiders, natuurliefhebbers en kerkmensen, in hoeverre en waardoor nam de belangstelling af?

~    Componist Hendrik Andriessen (1892-1981)    ~

Een zoektocht naar heel iets anders leverde een ongezochte vondst op – en dat zijn de mooiste vondsten – bij de afdeling Bijzondere Collecties van de Universiteit van Amsterdam: de originele partituur uit 1960 van de hand van de Nederlandse componist Hendrik Andriessen (1892-1981): bij Willem Sluiters lied Op het Gesang van de Nachtegael. Een beetje verder zoeken leverde een eerdere, muzikaal heel andere versie uit het voorjaar van 1951 op.