Dr. C. Tazelaar met de voorkant van het blad waarin hij een serie artikelen over Willem Sluiter schreef.

Eibergsche Sang-Lust[1] is de meest karakteristieke bundel van Willem Sluiter, volgens de literair geprezen dr. C. Tazelaar (1891-1953) in 1931 in een serie artikelen in het blad Op den Uitkijk[2], met als titel Willem Sluyter van Eibergen; Een 17^e eeuwsch volksdichter. Niemand heeft deze bundel er zo uitgelicht, op basis van argumenten, als hij. “De belangrijkste van Sluyters dicht-verzamelingen is hij niet, maar wel is hij de meest directe vervulling van ’s dichters ideaal”, schreef hij. Dit maakt het aantrekkelijk verder in te gaan op Tazelaar en zijn artikelen.

Willem Sluiter, werd gedacht, had zijn geliefde lijfspreuk Heer, sus lust my u will te danken aan het lofdicht van vriend en collega-dominee Magnus Umbgrove in Psalmen, Lof-Sangen, ende Geestelike Liedekens uit 1661. Hierin stond het met de titel erboven. De kans is groot dat Sluiter het zelf heeft bedacht.

Willem Sluiter schreef en gebruikte naar de mode van zijn tijd graag anagrammen, een spel met letters en woorden dat ook letterkeer wordt genoemd. Al waren, zoals op deze site is te lezen, Onderbelichte anagrammen voor Sluiter meer dan spel. Mede wellicht door die serieuze houding is hij er een paar eeuwen populair mee gebleven. Meer waarschijnlijk dan welke dichter ook.

Detail van familieportret door schilder Pieter van Anraadt, waarin hij zijn zelfportret verwerkte.

De bekendheid van dichter Willem Sluiter is mede te danken aan zijn portret door Pieter van Anraadt (soms geschreven met ae). Dit maakt het interessant iets meer te weten over deze schilder. In een groot tafereel blijkt hij een zelfportret te hebben verstopt, met rode muts op het hoofd en penselen in de hand. Over hem is geschreven, dat hij bewondering had voor dichtkunst. Helaas is niet bekend wanneer en waarom hij Sluiter en diens zus Maria schilderde. Er zijn meer interessante zaken en vragen.

Clara Wildschut, op een foto met haar handschrift in het archief bij het Nederlands Muziek Instituut in Den Haag.

Willem Sluiters loflied op muziek inspireerde in de vorige eeuw niet alleen bloemlezers. Verder onderzoek leidde tot een verrassende ontdekking: de jong overleden componiste Clara Wildschut (1906-1950) verdiepte zich er ook in. Zij schreef er in een van haar laatste levensjaren muziek bij voor sopraan en alt, met pianobegeleiding. Haar partituur dateert van september 1948. Wat deze vrouw dreef, is niet goed meer te achterhalen. Zeker is dat Sluiters woorden haar raakten. En ook die van Thomas (a) Kempis.

Hilbrandt Boschma en het door hem gepubliceerde eerste vers van Gezang 190, waar Sluiters naam aan is verbonden. Langs een omweg ook nog via het ‘hijgend hert’, dat bekend is uit Psalm 42.

Bijna vier eeuwen na de geboorte van Willem Sluiter levert onderzoek naar hem en zijn werk nog voortdurend mooie resultaten op. Nu komt er meer zicht op het vaak genoemde Gezang 190 van hem uit een oude hervormde bundel en hoe vreemd dit is bewerkt. De speurtocht begon op de site Delpher. Via evangelist en anti-militarist Hilbrandt Boschma[1] (1869-1954), die het eerste vers verkoos vanwege zijn band met “onzen eigen gelderschen Achterhoek”. In het volgende verhaal is zijn geschiedenis verweven met dit lied, dat de rode draad vormt. Maar er zijn ook allerlei interessante zijpaden. In die wereld bleef Sluiters stem klinken.

Via de site Delpher gevonden bloemlezing van Gabriël Smit met het Sluitergedicht.

Hoe bekend en gewaardeerd het werk van Willem Sluiter in de vorige eeuw was aan rooms-katholieke zijde, leert een in 1938 verschenen bloemlezing van Gabriël Smit. Onder de titel Gedichten door het kerkelijk jaar bundelde hij poëzie, van oude(re) dichters en tijdgenoten. Bedoeld voor de “leden onzer jeugdbeweging”. Begripsinhoud, mate van verstaanbaarheid en lengte bepaalden mede de selectie. Veel meer vertelt zijn toelichting niet.

Weekblad De Boerderij (collage hierboven) drukte midden jaren vijftig ook dichtregels af van Willem Sluiter, uit zijn leeuwerikslied en uit een in 1687 van hem verschenen gezang, waarvan het eerste vers rechts is afgebeeld.

Het werk van dichter Willem Sluiter was tot in de jaren zestig van de vorige eeuw nog populairder dan lang werd gedacht. Via internet komt dit steeds sterker aan het licht. Dit roept om uitgebreid nieuw onderzoek, ook in vergelijking met andere dichters. Meer studie waard zijn ook de vragen: wat hield en houdt Sluiter zo lang aantrekkelijk voor burgers, boeren, arbeiders, natuurliefhebbers en kerkmensen, in hoeverre en waardoor nam de belangstelling af?

~    Componist Hendrik Andriessen (1892-1981)    ~

Een zoektocht naar heel iets anders leverde een ongezochte vondst op – en dat zijn de mooiste vondsten – bij de afdeling Bijzondere Collecties van de Universiteit van Amsterdam: de originele partituur uit 1960 van de hand van de Nederlandse componist Hendrik Andriessen (1892-1981): bij Willem Sluiters lied Op het Gesang van de Nachtegael. Een beetje verder zoeken leverde een eerdere, muzikaal heel andere versie uit het voorjaar van 1951 op.

De Sluiterprent van Barent de Bakker, met het kwatrijn van Rutger Schutte, in het Rijksprentenkabinet. Ware grootte: 114 bij 90 mm.

Willem Sluiter kennen velen van het portret dat Pieter van Anraadt van hem schilderde. Hij is ook afgebeeld op een prent, vervaardigd door Barent de Bakker, een eeuw nadat de dichter en dominee (van 1653 tot 1672 in Eibergen) overleed. Het is niet waarschijnlijk dat hij er gelijkenis mee vertoonde. Rutger Schutte[1], een zwager van kleinzoon Willem Sluiter, schreef er vier passende dichtregels bij. Die staan onder een fraaie afdruk in het Rijksprentenkabinet. Ze inspireerden tot het schrijven van dit artikel.

Omslag In ‘t bloemenhofke van Jacqueline van der Waals, waarin ze twee verzen van Sluiters leeuwerikslied opnam.

Willem Sluiter raakte met zijn leeuwerikslied ook dichteres Jacqueline van der Waals (1868-1922). Een zoekopdracht via de site Delpher bracht haar bloemlezing In ’t bloemenhofke uit 1921 aan het licht, waarin ze twee verzen opnam van Op het zingen van den leeuwrik. In artikelen bij haar gedichten en andere verhalen over haar is over deze bloemlezing geen woord te lezen.