header willem sluiter

Heerlijkheid, Heuvel en Sluiter in spirituele routes Borculo en Haarlo

op .

IMG 5000 kl bewerkt-1

De Sluiterboom bij Kulturhus ’t Stieltje in Haarlo opent de spirituele route vanuit dit dorp.

De heerlijkheid Borculo, de schrijvende meester H.W. Heuvel en dichter en dominee Willem Sluiter vervullen een prominente rol in twee nieuwe spirituele routes langs de Berkel, voor wandelaars en fietsers. Protestantse gemeente De Wijngaard haakt hiermee in op een grensoverschrijdend Berkelproject. Eén route (16,5 km) voert vanuit Borculo naar Geesteren en de andere (19 km) vanuit Haarlo via Neede naar Borculo. Beide routes doen Borculo aan en zijn zo goed te combineren.

Initiatiefnemers voor deze lokale routes langs spirituele plekken zijn Frans Josef Menker uit Gescher en Roel Heij uit Eibergen. Zij schakelden hierbij plaatselijk kerken in. De routes zijn bedoeld voor zowel eigen inwoners als toeristen.

Verkrijgbaar bij toeristische informatiepunten

Van beide routes zijn 2500 exemplaren gedrukt. Ze zijn kosteloos verkrijgbaar bij toeristische informatiepunten in beide landen langs de Berkel en via huidige spirituele plekken in deze omgeving, zoals kerken als die geopend zijn buiten de erediensten om. Ook langs digitale weg zijn de routes te volgen. Via de app Spacetime LAYERS en een pdf-vorm komt nog beschikbaar via de site over de Berkel (Een rivier die verbindt: (http://dieberkel.eu/2021/03/04/spirituelle-orte-entlang-der-berkel/.)

De eerste spirituele routes werden gepubliceerd in het kader het Berkelfestival 2019. Tien routes, vijf in Nederland en vijf in Duitsland, worden financieel ondersteund door het project ‘De Berkel Een rivier verbindt 2018-2020’ van de Berkelgemeenten en het waterschap Rijn en IJssel. De ene route die hieruit bekostigd kon worden voor de voormalige Borculo bleek niet voldoende om het gehele gebied te bestrijken. Protestantse gemeente De Wijngaard nam daarop de kosten van een tweede route voor haar rekening.

Vrijwilligers met kennis van historie

Voor het ontwikkelen van de routes werden twee vrijwilligers ingeschakeld met een grote kennis van de plaatselijke historie: voorzitter Peter Nieuwenhuis van de Historische Vereeniging Borculo en Arend Heideman uit Gelselaar. Als starpunt kozen zij voor de Heerlijkheid Borculo, die een min of meer zelfstandige heerlijkheid was binnen het vorstbisdom Münster.

De route vanuit Borculo begint bij de Sint Joriskerk in Borculo en vestigt bij museumboerderij De Lebbenbrugge de aandacht op H.W. Heuvel, de poëtisch ingestelde schrijver, die schoolhoofd was en maatschappelijk en kerkelijk zeer actief.

De route vanuit Haarlo staat in het teken van (Berkel)dichter en dominee Willem Sluiter (1627-1673), die een opmerkelijke verhouding had tot rooms-katholieken. De Sluiterboom bij Kulturhus ’t Stieltje, kerk De Kluntjespot en het door Sluiter bezongen verdwenen kapelletje van Haarlo openen de route.

Plan kunstwerk bij geboorteplek Willem Sluiter in Neede

op .

                                    comité bij beeldhouwer kl

Het comité voor een herinnering aan Willem Sluiter in Neede ziet in de beeldhouwer Anton ter Braak (tweede van links) de aangewezen persoon voor het vervaardigen van een kunstwerk bij zijn geboorteplek. Recent bezocht het drietal (links Mans Koster, rechts Dinant Rohaan en tweede van rechts Arend Heideman) hem in zijn atelier in het Noordijkerveld.

Dichter en dominee Willem Sluiter (1627-1673) is geboren in Neede, maar op deze plek herinnert niets aan hem. Tot verdriet van enkele actieve streekgenoten, met interesse voor de cultuur en de historie. Zij vormden recent een klein comité om zo mogelijk nog volgend jaar voor Sluiters geboortedag (22 maart) hier een door beeldhouwer Anton ter Braak te ververvaardigen kunstwerk te laten verrijzen. Vijf jaar later is het vier eeuwen geleden dat hij hier werd geboren.

Sluiters geboortehuis stond aan de Nieuwstraat (nu nummer 15), tegenover de oude Caecilia-kerk, van de Protestantse Gemeente te Neede. Zijn werk was enkele eeuwen zeer populair. Het plan voor een kunstwerk wordt mede gedragen door belangrijke instellingen in Neede, zoals de lokale VVV (Stichting TIP Neede), die als opdrachtgever wil fungeren en de kerkrentmeesters van de Protestantse Gemeente Neede, die hiervoor grond naast de kerk (Nieuwsstraatzijde) beschikbaar willen stellen.

Wens leeft al een paar jaar

Al sinds 2016 wordt door geïnteresseerden in (cultuur)historie in en buiten Neede gesproken over de wens Sluiters geboorteplek te markeren met een blijvende herinnering. Op verzoek uit die kring heeft beeldhouwer Anton ter Braak, die vaker naar het geschilderde portret van Sluiter werk schiep (onder andere een Sluiterplaquette voor de Grote of Sint Michaëlskerk in Zwolle, waar de dichter is begraven) zelfs al eens een ontwerp gemaakt.

Sluiterkenner Arend J. Heideman sprak in oktober bij de presentatie van de Willem Sluiter Prijs, waarvoor Anton ter Braak een passende penning met een beeld van de dichter erop vervaardigde, opnieuw over het idee voor een herinnering bij zijn geboorteplek. Dit bracht hem direct in contact met twee actieve Needenaren, die graag steun wilden verlenen aan realisering van dit plan. Eén van hen is de nauw bij de al meer dan een eeuw oude VVV Neede betrokken Mans Koster. Hij speelde al langer met deze gedachte en zorgde er drie jaar geleden ook voor dat bovenin de natuurobservatiepost op de Needse Berg een modern Sluitergedicht werd aangebracht. Op persoonlijke titel meldde ook Dinant Rohaan zich. Hij is onder andere voorzitter is van de kerkrentmeesters van de Protestantse Gemeente te Neede.

Passend en met voldoende allure

Bovengenoemd drietal vormde hierop een comité en concludeerde dat het kunstwerk in de eerste plaats passend bij de dichter moet zijn en bij Neede en dat het om waardig te zijn voldoende allure dient te hebben. Een borstbeeld op een sokkel van Bentheimer zandsteen – eeuwen lang in de vorm van doopvonten, waterputten en bouwmateriaal in deze streek gebruikt – bij de zijmuur van de kerk, tegenover de geboorteplek, leek hen hiervoor zeer geschikt. De aangewezen kunstenaar is in hun ogen Anton ter Braak. Opmerkelijk genoeg staat van de uit Neede afkomstige Ter Braak wel werk in plaatsen in de omgeving, maar nog niet in zijn geboorteplaats. Op basis van een offerte van hem is het comité begonnen met een financiële actie voor realisering van het plan.

In zijn periode als predikant in het naburige Eibergen van 1653 tot 1673 ontwikkelde Willem Sluiter zich als dichter. Hij hief een lofzang aan op het eenvoudige plattelandsleven en zijn dichtregels over dees' achter-hoek zijn vaak in verband gebracht met de streeknaam Achterhoek. Zijn werk, waarin de geest van de Moderne Devotie doorklinkt, is vele malen herdrukt.

Willem Sluiter Prijs voor Achterhoek

op .

2021-04-28

De door beeldhouwer Anton ter Braak vervaardigde penning bij de Willem Sluiter Prijs, initiatiefnemer Bennie te Vaarwerk (1958-2018; foto Anton Schepers) en het door IdeeMedia ontworpen logo.

Wie de Achterhoek op een positieve manier voor het voetlicht brengt, maakt voortaan eens in de vijf jaar kans op een grote prijs. Deze is genoemd naar de nauw met deze streek verbonden dichter en dominee Willem Sluiter (1627-1673). De winnaar ontvangt 5000 euro en een passende penning, die is vervaardigd door beeldhouwer Anton ter Braak. Zowel personen, als een vereniging, stichting, organisatie of bedrijf kunnen worden voorgedragen voor de nieuwe prijs.

Op zaterdag 20 maart 2021 zou de prijs voor de eerste keer uitgereikt worden (in verband met de maatregelen rond het coroinavirus vindt dit later plaats). Via de website www.willemsluiterprijs.nl is over de prijs meer informatie te verkrijgen.

De instelling van de Willem Sluiter Prijs is te danken aan de twee jaar geleden overleden Bennie te Vaarwerk uit Eibergen. Hij stelde hiervoor een legaat beschikbaar en nam het initiatief tot oprichting van de Stichting Willem Sluiter Fonds. Deze stichting onthulde vandaag in Sluiters kerk, de Oude Mattheus in Eibergen, haar plannen.

Bennie te Vaarwerk was verslingerd aan geschiedenis

Op de website voor de prijs staat ook een geschreven portret van de iniatiefnemer. Bennie te Vaarwerk werd in 1958 geboren op erve Nieuw Biezebeek, in het ten noorden van de Berkel gelegen deel van de buurschap Olden Eibergen. Hij was verslingerd aan de geschiedenis en dan speciaal aan die van de heerlijkheid Borculo. Al jong bezocht hij archieven om er onderzoek te doen en vond er ook zijn werk. Hij werd adjunct-archiefinspecteur van de provincie Gelderland.

Met zijn legaat maakte Te Vaarwerk het mogelijk nog zeker een halve eeuw deze belangrijke Achterhoekse prijs uit te reiken. De bekende dichtregels van Willem Sluiter ­– Waer iemant duisent vreugden soek,/ Mijn vreugt is in dees’ achter-hoek – inspireerden hem hiertoe. Hij verdiepte zich in de betekenis en leerde zo dat deze waarschijnlijk sloegen op het plekje rondom Sluiters eigen haard.

Breed samengestelde jury

Een breed samengestelde jury van vier vrouwen en drie mannen uit de Achterhoekse samenleving boog zich over de voordrachten en bepaalt wie bekroond wordt. Alle benaderde personen zeiden spontaan ‘ja’ op het verzoek toe te treden tot de jury. Voorzitter is Diana Abbink, die als projectleider identiteit werkt voor het Erfgoedcentrum-Achterhoek en Liemers en ook voorzitter is van de Dialectkring Achterhoek en Liemers.

De overige juryleden zijn: Gerda Brethouwer (onder andere directeur van het Nationaal Onderduik Museum in Aalten), Ester van de Haar (bestuurder Gruitpoort en Cultuurbedrijf Doetinchem en kwartiermaker Cultuur en Erfgoedpact Achterhoek), Angelique Krüger (televisiepresentator bij Omroep Gelderland en freelance dagvoorzitter bij allerlei gelegenheden), Gerwin Nijkamp (hoofdredacteur Achterhoek Nieuws bv), Hans Martijn Ostendorp (algemeen directeur van Betaald Voetbal De Graafschap BV), Sebastiaan Roes (hoogleraar rechtsgeleerdheid te Nijmegen en Achterhoeks dichter).