Elisabeth Maria Post en de brave vader Sluiter

Links het portret van E.M. Post dat ter gelegenheid van de Reinhart-uitgave (1791-1792) werd gegraveerd door Reinier Vinkeles naar een tekening van I. van 't Hoff. Rechts een bekende prent van Jan Luyken in het werk van Willem Sluiter.

De Achterhoekse schrijver H.W. Heuvel, in wie Willem Sluiters werk poëzie wekte en die over deze dichter in 1919 een boekje schreef, bracht me op het spoor van de schrijfster en dichteres Elisabeth Maria Post (1755-1812). Zij schreef in haar eerste boek over “de brave vader SLUITER, die ik in mijn jonger jaren placht te lezen”. [1]

Volgens Wikipedia (zie https://nl.wikipedia.org/wiki/Elisabeth_Maria_Post) wordt Post beschouwd als een van de vertegenwoordigers van het sentimentalisme. Boeiender in relatie tot Sluiter is wat er direct op volgt over haar in 1788 verschenen debuutroman Het land, in brieven, een (deels autobiografische) briefroman over een vriendschap tussen twee vrouwen die spreken over natuur, godsdienst en vriendschap: “Het leven op het platteland wordt in dit boek verheerlijkt.” Met dank vooral aan literatuurwetenschapper Bert Paasman (zie https://www.literatuurgeschiedenis.org/schrijvers/elisabeth-maria-post) is op internet veel interessants over haar te lezen.

Als actief lid van de studiekring H.W. Heuvel wist ik jaren geleden al dat deze schrijver in 1913 ook een boekje publiceerde over Post[2]. Vooral omdat zij ook als dichteres bekend was, trok dat direct mijn aandacht en las ik er wel eens iets over. Pas voor een tocht van de Heuvelkring eind augustus 2026 naar Epe (waar haar echtgenoot J.L. Overdorp predikant werd) en het nabijgelegen Tongeren, waar zij als eerste is begraven op een natuurbegraafplaats van de familie Rauwenhoff, verdiepte ik me verder in haar en stuitte ik op een verband met Sluiter. Op het landgoed Tongeren is in 2013 ook een monumentale stenen vaas herplaatst, die sinds 1914 als gedenkteken aan haar bij de kerk in Epe stond.

Het eenvoudige plattelndsleven

Interessant aan Post is dat met haar nog een vrouw in relatie blijkt te staan met Sluiters werk. Haar verwantschap met zijn keuze voor het eenvoudige plattelandsleven, die vooral doorklinkt in zijn lange en bekendste gedicht Buiten-Leven, is nog belangrijker.

Voorafgaande aan de gezamenlijke tocht naar de Veluwe las ik pas het boekje over Post van Heuvel, wiens vrouw, een onderwijzersdochter, afkomstig was uit Tongeren. Met veel genoegen nam ik er bij deze gelegenheid kennis van dat Heuvel – terecht, dacht ik, vanwege de tegenstelling stad-platteland in haar eerste werk – hierin ook Sluiter noemde. Snel daarna las ik dat Post zelf hier nog concreter was met de volgende zinnen: “Ik woon immers op het Land: mag ik mij dan ook hierin niet naar de Natuur schikken? Is haar onopgesmukte eenvoudigheid niet waarlijk schoon? Daar ben ik op verliefd en haar kies ik tot leidsvrouw, gedurig gedachtig aan de brave vader SLUITER, die ik in mijn jonger jaren placht te lezen. - Nu, gij zijt nieuwsgierig naar mijn levenswijs, nietwaar? - Veeltijds verlaat ik het bed met de rijzende zon.”

Invloed op anderen in 18e eeuw

Bert Paasman heeft er met een groot aantal publicaties voor gezorgd dat Post de afgelopen decennia weer in beeld is gekomen. Hij onderstreepte haar woorden ook met informatie over haar jaren in Amerongen, van 1773 tot 1788: “In deze periode besteedde ze haar dagen vooral aan lezen en raakte ze thuis in de favoriete literatuur van haar tijd, in het bijzonder in het werk van W. Sluiter, H.K. Poot, S. Gessner en F.G. Klopstock.” [3]

Regels die uit de mond van de dichteres/schrijfster kwamen op haar sterfbed sieren haar grafsteen in Tongeren: “Hij leeft en ik zal Leeven. Dit stof wordt gezaaid voor de onsterfelykheid.” Ook hierover schreef Paasman prachtig proza, dat op internet is te lezen, in de tiende jaargang (1993) van Literatuur.[4] Hij stelde indirect vast dat Sluiter nog in de 18e eeuw invloed had op andere schrijvers/dichters. In dit geval op een vrouw.

Arend J. Heideman                                                                                         Gelselaar, september 2026

  

De grafsteen van Elisabeth Maria Overdorp-Post met haar dichtregels op de natuurbegraafplaats in Tongeren.

[1] E.M. Post: Het land, in brieven. Amsterdam,1788.

[2] H.W. Heuvel: Elisabeth Maria Post 1755-1812. Haar leven en geschriften. Met voorwoord en aanteekeningen van J.A. Prins. Epe, 1913. 

[3] A.N. Paasman: Elisabeth Maria Post. Amsterdam, 1977.

[4] Zie https://www.dbnl.org/tekst/_lit003199301_01/_lit003199301_01_0031.php.